| شماره 21 ـ آذر هشتاد و سه |
|
كتابخانه معارف
امام رضا(ع) و ايران قرآن و چگونگي پاسخگويي به نيازهاي زمان اخلاق و تربيت اسلامي نگاهي به مبادي و مباني تحليلي سيره نبوي امام رضا(ع) و ايران مؤلف: سيد حسين حر ناشر: دفتر نشر معارف در ميان انبوه تحولاتي که در تاريخ ايران و اسلام صورت گرفته است، بدون شک سفر حضرت عليبن موسيالرضا(ع) به ايران يکي از بزرگترين حوادثي بوده است که تاريخ اين سرزمين تاکنون به خود ديده است. اصولاً حوادث روزگار امامت عليبن موسيالرضا(ع) يکي از حوادث حائز اهميت فراوان در تاريخ اسلام و تشيع بوده و هست. اين که برخي محققان، اين دوره را با حماسه عاشورا و گروهي آن را با نرمش قهرمانانه امام حسن(ع) و جمعي ديگر آن را با موقعيت امامسجاد(ع) و گروهي نيز آن را با انقلاب فکري و فرهنگي صادقين(ع) مقايسه و شبيه ميدانند، نشان دهنده همين اهميت خاص و چندبعدي بودن وضعيت آن مقطع تاريخي و پيامدهاي آن دعوت سياسي بوده است. مأمون عباسي بعد از مواجهه خونين با برادرش امين، جانشين هارون و آويختن سر بريده وي به درگاه، افرادي را روانه مدينه کرد. پس از رسيدن فرستادگان مأمون، امام رضا(ع) خود را با دو واقعيت رو به رو ديد، مرگ خاموش و کماثر در مدينه توسط عوامل خلافت و يا افشاي تزوير پسر هارونالرشيد و برملا کردن تمام ادعاهاي ديرينه او مبني بر علاقه به فرزندان پيامبر(ص) و تمايل بر بازگرداندن خلافت به ايشان، که تنها در پرتو شهادت در مرو ميسر ميشد. سياست امام براي سفر به خراسان تنها در افشاي سياستهاي مأمون محدود نميشد بلکه در اين هجرت هدفهاي ديگري نيز دنبال شد که برقراري پيوند با ايرانيان متمايل به تشيع، تبديل خراسان به کانون تشيع و مرکز عمده تمرکز شيعه، معرفي مباني انديشه شيعي با استفاده از فرصت وليعهدي، تلاش براي تحکيم مباني کلامي شيعه و نشان دادن تسلط ائمه شيعي بر ميراث نبوي و علوي در مواجهه با بزرگان ملل و نحل، از اهم آن اهداف دانسته شده است. اين که ايران در آستانه سفر امام رضا(ع) به اين سرزمين در چه شرايط جغرافيايي و در چه وضعيت اجتماعي، سياسي و فرهنگي بوده است و نيز اهداف مأمون در انتخاب خراسان به عنوان مرکز حکومت و دعوت از امام رضا(ع) موضع امام در مقابل دعوت و اهداف امام(ع) از پذيرش دعوت، پيامدهاي اين دعوت از گذشته تاکنون براي مردم اين سرزمين، برخي از مباحث کتاب پيشروست. اين کتاب که توسط فاضل ارجمند آقاي سيد حسين حر نگاشته شده است داراي چهار فصل اصلي و يک نتيجهگيري پاياني است. فصل اول، با عنوان ايران در دوره نخستين خلافت عباسي، به چگونگي اداره ولايات ايران، وضعيت برامکه در دستگاه خلافت، حدود سرزمين خلافت شرقي مأمون و وضعيت واليان ايالتهاي مختلف ميپردازد. فصل دوم، با عنوان اوضاع خراسان در آستانه ورود امام رضا(ع) به ايران، به دو موضوع اهميت خراسان، مشکلات دوره هارون عباسي تا به قدرت رسيدن مأمون و عواملي که باعث برتري امين نسبت به مأمون در جريان ولايتعهدي شده، پرداخته است. فصل سوم، با عنوان خلافت مأمون و قيامهاي علويان، به علل رويگرداني خراسانيها از مأمون، قيامهاي علويان و اقدامات مأمون براي رهايي از مشکلات پرداخته است. فصل چهارم، با عنوان ولايتعهدي امام رضا(ع) و بازتاب حضور ايشان در ايران به موضوع شروط امام رضا(ع) براي پذيرش، نتايج پذيرش ولايتعهدي، مناظرات امام با پيروان ملل و نحل و عالمان اديان و مهاجرت سادات به ايران و آثار مثبت اين سفر به ايران پرداخته است و نتايج مجموع مباحث در پايان کتاب آمده است. گروه تاريخ و تمدن اسلامي مرکز برنامهريزي و تدوين متون درسي ضمن قدرداني از نگارنده محترم، اميدوار است از نظرات و پيشنهادات صاحبنظران به ويژه اساتيد و دانشجويان درس تاريخ اسلام و در اصلاح و تکميل اين متن بيبهره نماند. گروه تاريخ و تمدن اسلامي قرآن و چگونگي پاسخگويي به نيازهاي زمان مؤلف: دکتر ابراهيم کلانتري ناشر: دفتر نشر معارف تحوّل چشمگير در عرصه دينپژوهي معاصر، مباحث نويني را در رشتههاي مختلف علوم ديني پديد آورده، که بيگمان پرداختن اصولي به آنها بسيار مهم و ضروري است. يکي از مباحثي که ذهن و ضمير پژوهشگران حوزه علوم قرآن و تفسير را به خود معطوف ساخته، مسأله بنيادي «چگونگي پاسخگويي قرآن به نيازهاي زمان» است. پيچيدگي اين مسئله از آنجا نشأت ميگيرد که اولاً: قرآن در ظاهر با دو وصف «محدوديت» و «ثبات» همراه است؛ يعني رقم آيات قرآن محدود و گزارههاي آن نيز همواره ثابت بوده و هست، ثانياً: نيازهاي معرفتي و معيشتي آدميان در گذر عصرها با دو وصف «عدم محدوديت» و «تغيير» دست به گريبان است. از کنار هم قرار گرفتن اين دو واقعيت ملموس، به صورت طبيعي سؤال بغرنجي متولد ميگردد: چگونه يک مجموعه ثابت ميتواند از عهده پاسخگويي به نيازهاي متغير برآيد و چگونه «محدود» ميتواند بر «نامحدود» پرتو افکند؟ برخي از انديشمندان، اين موضوع را با عنوان «چگونگي ربط ميان ابديت و تغيير» مورد بحث و بررسي قرار داده، پاسخهايي نيز ارائه نمودهاند. بيشک سؤال از چگونگي پاسخگويي قرآن به نيازهاي زمان، از سوي ديگر مبتني بر سه باور بنيادي اعتقاد به ختم نبوّت، اعتقاد به خلود و ابديت قرآن و اعتقاد به جهاني بودن پيامهاي قرآن است. به دنبال اين باورهاست که آن سؤال مهم بر ذهن آدمي سنگيني ميکند، گرچه برخي از باورهاي ديگر نيز ميتوانند در تقويت آن دخيل باشند. نکته بسيار مهم در پاسخ نهايي به سؤال اصلي تحقيق اين است که: مجموعه عناصري که پاسخگويي قرآن به نيازهاي متغير و نامحدود عصرها و نسلها را ممکن ساخته است، همگي در متن قرآن به گونهاي دقيق آمده است. از اين رو ميتوان گفت: قرآن، اصول و ساز و کارهاي پاسخگويي به نيازهاي متغير و نامحدود عصرها و نسلهاي متوالي را در درون خود به نيکي تعبيه و ابديت و جاودانگي وحي الهي را با همان اصول بنيادي تضمين نموده است. در اين کتاب سعي شده است پس از طرح شفاف مسئله و پيشفرضهاي آن، پاسخ نهايي و مستند آن در ضمن فصولي چند مطرح و در معرض مطالعه، نقد و اظهار نظر انديشمندان و قرآنپژوهان گرامي قرار گيرد. اخلاق و تربيت اسلامي مؤلف: حسينعلي همتي از آنجائيكه يكي از بنياديترين اصول مسلّم و پذيرفته شده در تمام نظامها و مكتبهاي ديني و غير ديني اخلاق و تربيت ميباشد و هيچ نظام و مكتبي بدون اين پشتوانه محكم نميتواند معنا و مفهوم پيدا كند، لذا هر بينش و نگرشي سيستم ارزشي و اخلاقي خود را در قالبهايي بيان ميكند اما در نظام اخلاقي و ارزشي اسلام، اين امر از آنچنان اهميت بسيار بسزايي برخوردار است كه پيامبر مكرم اسلام هدف رسالت و بعثت خود را تتميم و تكميل مكارم اخلاقي انسان اعلام نموده است - اني بعثت لا تمم مكارم الاخلاق - بنابراين پيامبر اكرم(ص) قبل از هر چيز در جهت اصلاح اخلاق فردي و اجتماعي انسانها قيام نموده تا زمينه مساعدي براي نشر و گسترش فرهنگ توحيدي پيدا كند. پس از توجه به اهميت تدريس درس اخلاق اسلامي در مقاطع كارداني و كارشناسي سعي شد متني تهيه گردد كه از انسجام و ترتيب منطقي لازم برخوردار باشد و اين امر با مراجعه به منابع و مآخذ مختلف در چهار فصل تحت عناوين: 1- معنا و مفهوم اخلاق 2- نفس و مراتب آن 3- فضائل و رذائل اخلاقي 4- تعليم و تربيت اسلامي؛ تهيه و تدوين گرديد. اميد است انشاءالله با همه كاستيهايي كه دارد مورد رضايت حق تعالي قرار گيرد. گروه اخلاق اسلامي نگاهي به مبادي و مباني تحليلي سيره نبوي تأليف: آقاي سيد حسين حسيني سروري ناشر: دفتر نشر معارف پيامبران الهي نماد مکتب توحيداند. مهمترين دستاورد آنان هدايت انسان و ارائه اصول زندگي و قوانين حياتبخش است. پيامبر خدا حضرت محمد(ص) شريک رسولان پيشين است، اما بار رسالت او سنگينتر، رنج او بيشتر و برنامهاش در جهت انجام رسالت فزونتر است. بر اين اساس شناخت و تحليل رفتار و عملکرد آن حضرت(ص) راهي براي شناخت زواياي گوناگون اديان - به طور عام - و دين اسلام - به طور خاص - ميباشد. چه، آرمانهاي ديني در شکل «متعالي» و «انساني» آن، در کلام وحياني پيامبر خاتم(ص) نمود يافته است و نمونههايي از تعاليم او در طي23 سال رسالتش در وقايع مختلف مصداقهايي يافته است. خاتميت رسالت مقتضي اين است که نبي خاتم از تمام ظرفيتها براي راهنمايي و هدايت انسان بهره گيرد و زيباترين سرمشق تقرّب الهي را که ميتواند نوع انسانها را به افق خجستگي و ابديت شکوهمند و دلپذير قرب رهنمون شود، ارائه نمايد. به يقين تلاشهاي ارزشمندي درباره تحليل سيره و رفتار اين اسوه انسان در پهناي تاريخ انجام شده است و هر روز که از عمر کنجکاويها و پژوهشهاي محققان اين قلمرو ميگذرد، جنبههاي نويني پيشرو گشوده ميشود. با اين حال هنوز راهي بس طولاني پيشروست و ميتوان اميد داشت که سخني نو از همان بارقه مينوي شنيد و از دلنشيني آن، آواز خوشي سرداد و به فرخي عارفانه آن شادمان شد. در نگاشته پيشرو آقاي سيد حسين حسيني سروري به موضوعي بنيادي - که تاکنون کمتر از آن سخن به ميان آمده - يعني راهکارها و روشهاي تحليل سيره نبوي پرداخته است. اين اثر داراي چهار فصل اصلي است. در فصل اول با عنوان رسالت رسول به مباحثي چون پيامبران الهي، پيامبر خاتم، سرپرستي انسان و شناخت اسوه پرداخته است. در فصل دوم با عنوان خاستگاه تاريخ تحليلي به بحث از انواع تاريخ، ضرورتها و بايستههاي تاريخ نقلي و تاريخ تحليلي سيره، آموزههاي تاريخي، ارتباط و رويکرد اقسام تاريخ، اهميت تاريخ تحليلي و روش تلفيقي قرآن کريم، پرداخته است. در فصل سوم با عنوان: دشواريهاي تحليلگر تاريخي موضوعاتي چون داوري تاريخي دشوار کاستيهاي تحليل متون تاريخي، ناتواني در فهم مطلق امور وحياني پرداخته است. در فصل چهارم با عنوان آيين تحليل سيره نبوي به مباحثي چون همراهي نقل و نقد و راهها و معيار نقد و ارزيابي متون و نصوص، همراهي نقل و تحليل، حکمتيابي معقول به جاي علتيابي فراگير، پيوستگي رويدادها و لزوم دستيابي به ريشهها، منبع دهي قرآن، جامعنگري در علوم فراتاريخي، روش تحليلي جامعنگري و ويژگي، راهکارهاي مبنايي و شکلي آن را ارائه نموده است. مرکز برنامهريزي و تدوين متون درسي با تشکر از نگارنده بزرگوار کتاب از نظرات و پيشنهادات صاحبنظران و اساتيد محترم در جهت اصلاح و تکميل هر چه بهتر متن استقبال مينمايد. گروه تاريخ و تمدن اسلامي |
 |
 |
 |